Tin chứng khoán

2022/14 “Rủi ro gia tăng do sở hữu chéo giữa các ngân hàng và nhà phát triển bất động sản tại Việt Nam”

blog_post.featured_image

Tác giả: Tuấn Hồ, Tuấn Hữu Nguyên, Trang Thị Ngọc Nguyên và Thọ Ngọc Trân

Link gốc bài viết Tiếng Anh tại đây. Dưới đây là bài dịch của anh Gúc gồ

TÓM TẮT

  • Kể từ năm 2010, tỷ lệ sở hữu chéo trong các ngân hàng thương mại đã được các nhà hoạch định chính sách Việt Nam coi là một vấn đề quan trọng; Thông lệ này khuyến khích các hoạt động không tuân thủ của các tổ chức tài chính, chẳng hạn như việc bỏ qua các quy định về rủi ro tín dụng.
  • Đến năm 2019, nhờ cải cách ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam lãnh đạo, vấn đề này đã được quản lý hiệu quả.
  • Tuy nhiên, một hình thức nắm giữ chéo phức tạp hơn đã xuất hiện trong những năm gần đây, với ngày càng nhiều nhà phát triển bất động sản trở thành người ra quyết định chính trong các ngân hàng địa phương.
  • Quyền sở hữu của các nhà phát triển bất động sản tại các ngân hàng thương mại khiến Việt Nam phải đối mặt với những vấn đề tương tự như Trung Quốc đang gặp phải, với các công ty bất động sản có vốn hóa kém vay nhiều từ các ngân hàng thông qua mạng lưới chi nhánh phức tạp của họ, do đó khiến các ngân hàng này cũng như toàn bộ hệ thống ngân hàng gặp rủi ro lớn. .
  • Để đối phó với những rủi ro này, các cơ quan quản lý cần có các công cụ tốt hơn để xác định quyền sở hữu cuối cùng của các ngân hàng thương mại và giảm thiểu tình trạng tập trung sở hữu. Yêu cầu sự đa dạng của hội đồng quản trị và nâng cao vai trò của các giám đốc độc lập là một số trong những thực tiễn tốt nhất mà Việt Nam có thể áp dụng.

* Tuấn Hồ là Giảng viên cao cấp về Tài chính và Kế toán tại Đại học Bristol và là Nghiên cứu viên thỉnh giảng tại ISEAS - Viện Yusof Ishak. Nguyễn Hữu Tuấn là Giám đốc Quản lý Rủi ro của Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn. Trang Thi Ngoc Nguyen là Phó Giáo sư Tài chính, và Tho Ngoc Tran là Giáo sư Tài chính tại Đại học Kinh tế - Thành phố Hồ Chí Minh.

GIỚI THIỆU

Sự ổn định kinh tế của Trung Quốc gần đây đã bị đe dọa bởi vấn đề nợ của các nhà phát triển bất động sản lớn, trong đó Evergrande là trường hợp đáng chú ý nhất. [1] Điều này đã dẫn đến lo ngại rằng những vấn đề tương tự có thể xảy ra với các nước khác trong khu vực. Tại Việt Nam, các cuộc tranh luận về rủi ro này giữa các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia trong ngành ngày càng gay gắt, khi một số nhà phát triển bất động sản gần đây đã nổi lên với tư cách là cổ đông lớn hoặc người ra quyết định chính trong các ngân hàng trong nước.

Bài báo này phân tích những rủi ro mà hiện tượng này gây ra cho hệ thống ngân hàng Việt Nam và thảo luận về cách Việt Nam có thể xử lý vấn đề này. Trước tiên, chúng tôi xem xét các cải cách ngân hàng của Việt Nam kể từ năm 2011, tập trung vào vấn đề nắm giữ chéo. Sau đó, chúng tôi liên kết điều này với những rủi ro do đầu tư của các nhà phát triển bất động sản địa phương vào ngân hàng và thảo luận về những hậu quả có thể xảy ra. Cuối cùng, chúng tôi đề xuất một số chính sách và thông lệ tốt nhất mà Việt Nam có thể áp dụng để giảm thiểu rủi ro.

TẠI SAO CÁC NHÀ PHÁT TRIỂN BẤT ĐỘNG SẢN MUỐN KIỂM SOÁT NGÂN HÀNG?

Giảm tỷ lệ sở hữu chéo trong các ngân hàng thương mại là mục tiêu quan trọng của các nhà hoạch định chính sách Việt Nam kể từ năm 2010. Sự phát triển nhanh chóng của các ngân hàng thương mại trong những năm 2000 gắn liền với sự xuất hiện của cơ cấu sở hữu phức tạp trong các ngân hàng này. Một số ngân hàng nắm giữ cổ phần của các ngân hàng khác, trong khi một số thuộc sở hữu của các công ty phi tài chính, cả tư nhân và nhà nước, cũng là khách hàng chính của các ngân hàng này. Các cấu trúc sở hữu như vậy được thiết lập thông qua các liên kết trực tiếp hoặc gián tiếp với các công ty liên kết của các công ty này. [2]

Năm 2010, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), ngân hàng trung ương của Việt Nam, đã quyết định sở hữu chéo giữa các ngân hàng là một xu hướng đáng lo ngại vì thông lệ này khuyến khích các hoạt động không tuân thủ của các tổ chức tài chính và cổ đông lớn của các ngân hàng thương mại, bao gồm cả việc bỏ qua quy định về rủi ro tín dụng. Cuối năm 2011, 4 ngân hàng thương mại nhà nước là Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank đang nắm giữ cổ phần tại 8 ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân. Ví dụ, Vietcombank nắm 11% cổ phần tại Ngân hàng Quân đội, 8,2% cổ phần Eximbank, 4,7% cổ phần Ngân hàng Phương Đông và 5,3% cổ phần Ngân hàng Sài Gòn. Các ngân hàng thương mại tư nhân cũng nắm giữ cổ phần của nhau. Ví dụ, Eximbank sở hữu 10,6% Sacombank và 8,5% Ngân hàng Việt Á. [3]

Sau một thời gian cân nhắc, năm 2014, NHNN đã ban hành Thông tư 36/2014 / TT-NHNN để giải quyết vấn đề nắm giữ chéo này. [4] Thông tư nêu rõ định nghĩa về những người có liên quan đến người ra quyết định chính của ngân hàng thương mại. Nó cũng yêu cầu công bố bổ sung về quyền sở hữu của những người có liên quan trong các ngân hàng thương mại và việc ngân hàng cung cấp tín dụng cho những người này. Đồng thời, thông tư quy định rằng một ngân hàng thương mại chỉ được nắm giữ dưới 5% vốn chủ sở hữu của một tổ chức tài chính khác. Nhờ những nỗ lực này, đến tháng 6 năm 2019, số lượng cặp tổ chức tài chính có mối quan hệ nắm giữ chéo đã giảm từ 56 xuống chỉ còn một. [5] Sau đó, Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng cho rằng vấn đề nắm giữ chéo trong các tổ chức tài chính đã được “xử lý hiệu quả”,

Tuy nhiên, trong khi sở hữu chéo giữa các ngân hàng hầu như đã bị loại bỏ, thì các kiểu cấu trúc sở hữu phức tạp khác trong hệ thống ngân hàng đã xuất hiện. Một xu hướng đặc biệt đáng lo ngại là sự tham gia của các nhà phát triển bất động sản trong nước vào các ngân hàng; e rằng điều này có thể ảnh hưởng xấu đến hoạt động cho vay của các ngân hàng này.

Các báo cáo về cơ cấu sở hữu của các ngân hàng trong nước cho thấy hầu hết đều tuân thủ các quy định chống nắm giữ chéo do NHNN ban hành, chẳng hạn như các quy định được quy định tại Thông tư 36/2014 / TT-NHNN. Tuy nhiên, các quy định này không đề cập đến vấn đề các công ty là công ty liên kết của các cổ đông ngân hàng nắm giữ cổ phần tại các ngân hàng này. Trong hầu hết các trường hợp, các công ty này tham gia vào các lĩnh vực kinh doanh khác nhau, bao gồm cả những lĩnh vực thâm dụng vốn như bất động sản. Sự tham gia của các công ty này vào các ngân hàng không được thúc đẩy bởi lợi nhuận, cổ tức, hoặc sự tăng giá cổ phiếu của các ngân hàng này. Thay vào đó, lợi ích chính khi họ tham gia là khả năng tác động đến các hoạt động cho vay của các ngân hàng này, bao gồm các hoạt động không tuân thủ như cho vay quá mức cho một số khách hàng nhất định. Thiết yếu, các nhà phát triển bất động sản, những người có thể kiểm soát bằng cách nào đó các ngân hàng có thể chuyển thêm tín dụng vào các dự án bất động sản của họ bằng cách cho các chi nhánh của các nhà phát triển này vay. Họ thậm chí có thể sử dụng nhân viên như những người được đề cử để mở công ty để vay vốn từ các ngân hàng và sau đó chuyển tiền trở lại doanh nghiệp của họ. Thật khó để theo dõi các giao dịch như vậy nếu không có các cuộc kiểm tra pháp y kỹ lưỡng, vốn thường chỉ được tiến hành khi các vụ bê bối lớn nổ ra.

Mặc dù rất khó để truy tìm các giao dịch này và thu được bằng chứng xác thực, nhưng có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy một số ngân hàng thương mại đang bị kiểm soát bởi các chủ đầu tư bất động sản. Chẳng hạn, vào tháng 5/2021, bà Trần Thị Thu Hằng, Tổng Giám đốc Sunshine Group, một nhà phát triển bất động sản đang lên với các dự án lớn tại Hà Nội và TP.HCM, trở thành Chủ tịch Kienlongbank. Cùng tháng, Nguyễn Đức Thụy, người sáng lập và cổ đông lớn của Thaiholdings, một tập đoàn có sở thích đa dạng, bao gồm bất động sản và năng lượng tái tạo, được bầu làm Phó Chủ tịch LienVietPostBank sau khi Thaiholdings, Thụy và các thành viên trong gia đình mua một lượng lớn cổ phiếu của ngân hàng. Đến tháng 12/2021, mặc dù Thaiholdings và người thân của Thủy đã thoái vốn hoàn toàn khỏi LienVietPostBank nhưng Thủy vẫn giữ chức Phó Chủ tịch HĐQT của ngân hàng. Trong một trường hợp gần đây hơn,

Những diễn biến này củng cố một xu hướng đã có từ lâu trong ngành ngân hàng Việt Nam, nơi các ông trùm trong nước cố gắng giành quyền kiểm soát các ngân hàng thương mại như một cách để cung cấp nguồn vốn giá rẻ cho các doanh nghiệp của họ, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản. Những ví dụ đáng chú ý về mối quan hệ như vậy giữa ngân hàng và các nhà phát triển bất động sản bao gồm Techcombank và Masterise Group, VPBank và MIK Group, SEABank và BRG Group, Saigon Commercial Bank và Vạn Thịnh Phát Group, HDBank và Sovico Group, Sacombank và Him Lam Group. [ 6]

GIA TĂNG RỦI RO TỪ VIỆC LƯU TRÚ QUY ĐỊNH

Trong bối cảnh đó, đã có những lo ngại rằng các nhà phát triển bất động sản có thể bóp méo thông lệ cho vay của các ngân hàng này để mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp khác của họ. Vào tháng 3 năm 2021, truyền thông địa phương đã đưa tin rằng các hình thức nắm giữ chéo mới, tức là các ngân hàng kiểm soát các nhà phát triển bất động sản, có thể được thúc đẩy bởi hoạt động chênh lệch giá theo quy định. Theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng, tổng số khoản vay mà một tổ chức tài chính có thể cho một khách hàng vay không được vượt quá 15% vốn của tổ chức đó và tổng dư nợ cho một khách hàng và những người có liên quan của khách hàng đó không được vượt quá 25% thủ đô của nó. Số dư này bao gồm trái phiếu do các công ty của khách hàng phát hành cho tổ chức cho vay. [7]

Vì hầu hết các nhà phát triển bất động sản sở hữu nhiều công ty con, họ có thể phá vỡ các giới hạn do quy định này đặt ra bằng cách cho các công ty con này vay từ ngân hàng. Ngoài ra, các chủ đầu tư này cũng có thể sử dụng các doanh nghiệp liên kết mà chủ sở hữu của họ không liên quan đến họ để vay từ cùng một ngân hàng. Trong những trường hợp như vậy, các ngân hàng có thể cho các nhóm liên kết này vay hơn 25% vốn tự có mà không biết rằng họ đã thực sự vượt quá giới hạn. Trong khi hệ thống quản lý rủi ro của các ngân hàng thương mại có thể đưa ra những cảnh báo trước những giao dịch này, các nhà quản lý ngân hàng, những người cũng là nhà phát triển bất động sản hoặc những người có mối quan hệ chặt chẽ với họ, có thể ngăn chặn những cảnh báo như vậy. Đã có những trường hợp tương tự xảy ra ở các ngân hàng châu Âu, chẳng hạn như Credit Suisse trong vụ bê bối Greensill Capital,

Thông tư 22/2019 / TT-NHNN của NHNN có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020, tiếp tục khuyến khích các nhà phát triển bất động sản mua lại cổ phần lớn tại các ngân hàng thương mại. [9] Thông tư này nhằm giải quyết rủi ro đáo hạn của các ngân hàng và làm giảm dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực rủi ro, trong đó có bất động sản. Cụ thể, tỷ lệ huy động ngắn hạn trên cho vay trung và dài hạn không vượt quá 40% trong giai đoạn từ ngày 1 tháng 1 năm 2020 đến ngày 30 tháng 9 năm 2020. Sau giai đoạn này, tỷ lệ này sẽ tiếp tục giảm xuống, còn 37 phần trăm vào tháng 10 năm 2020 và cuối cùng là 30 phần trăm vào năm 2022. Ngoài ra, các khoản cho vay lĩnh vực bất động sản sẽ có tỷ trọng rủi ro cao là 200 phần trăm, tăng đáng kể từ 150 phần trăm. [10] Sự thay đổi này dẫn đến tài sản có trọng số rủi ro cao hơn và do đó làm giảm tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng. Nói cách khác, Nếu một ngân hàng duy trì cùng mức tài sản (bao gồm cả các khoản cho vay và đầu tư) như trước khi tăng trọng số rủi ro, thì ngân hàng đó được coi là đang tự chấp nhận rủi ro cao hơn. Ngoài ra, nếu tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng xuống quá thấp, thì ngân hàng sẽ phải tăng vốn để duy trì tỷ lệ tối thiểu do NHNN quy định. Quy định này do đó hạn chế tăng trưởng tài sản và tín dụng của các ngân hàng thương mại vốn không tốt.

Do những hạn chế mới này, tăng trưởng tín dụng vào lĩnh vực bất động sản đã giảm từ 21% năm 2019 xuống 11,89% vào năm 2020. [11] Do đó, các nhà phát triển bất động sản hiện nay có động lực mạnh mẽ hơn để trở thành cổ đông lớn trong các ngân hàng thương mại để tiếp cận vốn dễ dàng hơn. Những trường hợp sở hữu chéo giữa ngân hàng và nhà phát triển bất động sản nêu trên có thể chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Có thể có những trường hợp khác mà các nhà phát triển bất động sản có ảnh hưởng lớn đến các ngân hàng thương mại, nhưng công chúng và giới truyền thông gần như không thể truy ra chủ sở hữu cuối cùng của các ngân hàng này do cơ cấu nắm giữ chéo phức tạp và không rõ ràng.

Một số chuyên gia trong ngành đã cảnh báo về những rủi ro liên quan đến hình thức nắm giữ chéo mới này trong hệ thống ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường bất động sản bị gián đoạn do đại dịch Covid-19 gây ra. Ví dụ, Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, nhấn mạnh rằng các công ty bất động sản là “sân sau” của các ngân hàng thương mại cần được các cơ quan quản lý đặc biệt quan tâm. [12] Ông chỉ ra rằng một số nhà phát triển bất động sản có bảng cân đối kế toán yếu, tỷ lệ nợ trên tổng tài sản cao và tỷ lệ thanh khoản thấp, và tình hình tài chính của họ “có thể còn tồi tệ hơn Evergrande”. [13] Ông cũng lập luận rằng bức tranh thực bị làm mờ bởi một “màn sương tài chính” dày đặc [14] và thông lệ phổ biến của các nhà phát triển sử dụng những người được đề cử, chẳng hạn như tài xế, quản gia và nhân viên bảo vệ của họ, thành lập các chi nhánh để thay mặt họ nhận các khoản vay ngân hàng. Ông cảnh báo rằng nếu các cơ quan quản lý không giám sát cẩn thận, những trường hợp như Evergrande sẽ sớm xuất hiện ở Việt Nam.

Những lo ngại như vậy là có cơ sở và được thông báo bởi các vụ bê bối trong quá khứ, trong đó chủ sở hữu cuối cùng của các ngân hàng chuyển tiền của các ngân hàng này về túi riêng của họ, gây ra thiệt hại nặng nề cho ngân hàng và khiến toàn bộ hệ thống tài chính gặp rủi ro. Một ví dụ điển hình là vụ án Phạm Công Danh và Ngân hàng Xây dựng Việt Nam (VNCB). Với tư cách là cựu chủ tịch ngân hàng, Danh đã bị khởi tố và ngồi tù về tội “trộm tiền” từ ngân hàng và sử dụng tiền để đảm bảo cho các khoản vay của những người cho vay khác. [15] Theo ước tính, từ năm 2012 đến năm 2014, Danh đã gây thiệt hại cho VNCB 9.000 tỷ đồng (392 triệu USD).

Tuy nhiên, một số ý kiến ​​khác lại đánh giá thấp rủi ro khi các nhà phát triển bất động sản tham gia vào các ngân hàng thương mại. Chẳng hạn, chuyên gia ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu cho rằng những ông chủ mới của các ngân hàng đã thay đổi tư duy. Trước những quy định chặt chẽ hơn của NHNN, ông Hiếu gợi ý không cần giải thích cặn kẽ rằng sự tham gia của các nhà phát triển bất động sản cũng như các công ty từ các ngành khác vào ngân hàng thực sự có thể là một điều tốt cho nền kinh tế. Tuy nhiên, ông Hiếu cũng thừa nhận rằng họ cần rút kinh nghiệm cho những trường hợp như VNCB và tránh lặp lại sai lầm tương tự. [16]

TRIỂN VỌNG VÀ KIẾN NGHỊ

Chúng tôi đồng tình rằng nếu lãnh đạo các công ty bất động sản, đồng thời là chủ sở hữu cuối cùng của một số ngân hàng, tuân thủ các quy tắc của NHNN thì tình hình sẽ được kiểm soát. Các quy định hiện hành về ngân hàng của Việt Nam đã chỉ rõ giới hạn mà ngân hàng có thể cho vay đối với khách hàng, cũng như đối với khách hàng và các bên liên quan. Ngoài ra, với việc áp dụng các tiêu chuẩn Basel 2 và Basel 3 tại Việt Nam, mức độ an toàn vốn và kiểm soát nội bộ đã được nâng cao tại hầu hết các ngân hàng. Kỷ luật thị trường cũng có thể ngăn chặn những hành vi quản trị tồi, và những trường hợp như VNCB có thể được ngăn chặn.

Tuy nhiên, trong khi các ông trùm bất động sản ngày càng khó thao túng các ngân hàng thì vẫn còn những kẽ hở nhất định mà chúng có thể lợi dụng. Thông qua mạng lưới phức tạp của các công ty con và công ty liên kết, những cổ đông cuối cùng này có thể chuyển tín dụng cho các công ty của chính họ, bỏ qua các quy định về giới hạn tín dụng và cho vay đối với lĩnh vực bất động sản. Ví dụ, họ có thể can thiệp để các ngân hàng cho vay các công ty liên kết không trực tiếp tham gia vào lĩnh vực bất động sản bằng cách xây dựng các công ty vỏ trong các ngành khác để vay từ ngân hàng. Vào cuối ngày, tiền vẫn sẽ được chuyển đến hoạt động kinh doanh bất động sản của họ thông qua các công ty vỏ bọc này.

Với sự gia tăng của dịch vụ ngân hàng bóng tối, ứng dụng fintech và các nhánh cho vay bán lẻ, việc chuyển giao tài sản này có thể trở nên quá phức tạp để theo dõi vì các công ty vỏ bọc có thể vay từ các nhánh khác nhau của một ngân hàng thương mại. Do đó, các cơ quan quản lý rất khó xác định mức độ tiếp xúc của một ngân hàng với một người đi vay cuối cùng. Các cơ quan quản lý cũng khó giám sát ngân hàng nào bị các nhà phát triển bất động sản nắm giữ chéo và hành động trước khi một vấn đề trở nên quá lớn để giải quyết. Các nhà phát triển bất động sản có thể tiếp tục đưa ra những cách mới để thao túng các ngân hàng và các cơ quan quản lý thường chậm một vài bước.

Ngay cả khi chỉ có một số ngân hàng trong hệ thống tài chính có những sơ hở về quản trị này, thì vẫn có nguy cơ đáng kể đối với các chủ đầu tư mắc nợ quá nhiều do các hoạt động thiếu lành mạnh nêu trên. Cũng có những lo ngại rằng hiệu quả hoạt động của các ngân hàng có thể xấu đi nếu các nhà lãnh đạo của ngân hàng tập trung vào việc cho vay các “công ty sân sau” của họ, trong khi bỏ bê hoạt động kinh doanh chính của các ngân hàng. Điều này sẽ dẫn đến việc phân bổ sai nguồn lực của các ngân hàng và làm giảm hiệu quả của hệ thống ngân hàng trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế. Hơn nữa, do mong muốn duy trì các hoạt động này để mang lại lợi ích cho bản thân, các chủ sở hữu ngân hàng có thể không có động cơ thúc đẩy số hóa hệ thống ngân hàng. Do đó, khả năng cạnh tranh của các ngân hàng Việt Nam có thể giảm sút so với các ngân hàng nước ngoài.

Để tránh những rủi ro này, các cơ quan quản lý cần có một hệ thống thông tin tốt hơn để theo dõi quyền sở hữu cuối cùng của các ngân hàng thương mại và giảm thiểu tình trạng tập trung sở hữu. Hơn nữa, đòi hỏi sự đa dạng của hội đồng quản trị và nâng cao vai trò của các giám đốc độc lập là những thông lệ tốt nhất mà Việt Nam có thể áp dụng. Khi quyền sở hữu không tập trung vào một vài cổ đông lớn và các giám đốc độc lập có thể thách thức các phương thức kinh doanh mờ ám, các ngân hàng sẽ được quản lý tốt hơn và chuẩn bị tốt hơn để đối phó với các cú sốc bên ngoài. Cơ hội cho các trường hợp như Evergrande xuất hiện ở Việt Nam cũng sẽ thấp hơn.

theo iseas.edu.sg

Cảm ơn các bạn đã theo dõi, chúc các bạn giao dịch thành công

Để có thể nhận thông tin sớm nhất, Anh chị có thể ĐĂNG KÝ TẠI ĐÂY . Chúng tôi sẽ gửi anh chị bản tin ngay khi xuất bản

Hoặc bạn có theo dõi trên Facebook Khôi Lê. Bạn có thể trao đổi về thị trường trên trang FB này cùng Khôi

Nhận định thị trường của Bạn

Thị trường sẽ giao động ở mốc nào trong năm 2022?





Mời bạn votes

Nhận định của bạn

There are currently no comments

Bình luận

Thank you for visiting KhoiLe. Copyright © 2020 All rights reserved.